مدیریت ریسک یکی از بخشهای حیاتی در توسعه و تولید محصولات پزشکی و تجهیزات بهداشتی است. استاندارد ISO 14971 بهطور خاص به مدیریت ریسک در زمینه تجهیزات پزشکی پرداخته و فرآیندهای مربوط به شناسایی، ارزیابی، کنترل و نظارت بر ریسکها را مشخص میکند. در این مقاله، به توضیح کامل و دقیق مدیریت ریسک طبق ISO 14971 خواهیم پرداخت، با رعایت نکات سئو برای جذب مخاطبان در جستجوی اطلاعات تخصصی.
ISO 14971 استاندارد بینالمللی برای “مدیریت ریسک در تجهیزات پزشکی” است. این استاندارد فرآیندهای لازم برای شناسایی خطرات، ارزیابی ریسکها، کنترل ریسکها و نظارت بر آنها را توضیح میدهد تا ایمنی و کارایی محصولات پزشکی تضمین شود.
مدیریت ریسک در تجهیزات پزشکی یکی از الزامات اساسی برای اطمینان از ایمنی و اثربخشی این تجهیزات است. استاندارد ISO 14971 به عنوان یک چارچوب بینالمللی، فرآیندهای لازم برای شناسایی، ارزیابی، کنترل و پایش ریسکهای مرتبط با تجهیزات پزشکی را تعیین میکند. این استاندارد به تولیدکنندگان کمک میکند تا ریسکهای بالقوه را کاهش داده و ایمنی بیماران و کاربران را تضمین کنند. در این مقاله، به بررسی جامع مراحل مدیریت ریسک، چالشها و توصیههای تجربی برای اجرای موفق این فرآیند میپردازیم.
استاندارد ISO 13485 که برای سیستم مدیریت کیفیت در صنعت تجهیزات پزشکی طراحی شده است، در نسخههای مختلف خود تغییرات مهمی داشته تا نیازهای قانونی و تکنولوژیکی جدید را پوشش دهد. در جدول زیر تفاوتهای کلیدی بین نسخههای مختلف آمده است:
موضوع | نسخه 1996 | نسخه 2003 | نسخه 2016 |
---|---|---|---|
تمرکز اصلی | اصول اولیه مدیریت کیفیت در تجهیزات پزشکی | هماهنگی بیشتر با مقررات جهانی | تطابق با الزامات قانونی و تمرکز بر مدیریت ریسک |
ساختار استاندارد | ساختار ساده و ابتدایی | هماهنگی نسبی با ISO 9001:2000 | ساختار هماهنگ با الزامات قانونی و استانداردهای جدید |
رویکرد مدیریت ریسک | اشارهای به مدیریت ریسک نشده است | مدیریت ریسک به طور محدود مطرح شد | تأکید گسترده بر مدیریت ریسک در تمامی فرآیندها |
تمرکز بر طراحی محصول | طراحی محدود به نیازهای عمومی | الزامات بیشتر برای طراحی و توسعه | تأکید بر انطباق طراحی با مقررات قانونی |
کنترل فرآیند تولید | کنترل کلی فرآیندها | افزایش شفافیت در فرآیندها | کنترل دقیقتر و مستندسازی کامل فرآیندهای تولید |
مدیریت تغییرات | اشارهای مختصر | نیاز به ثبت تغییرات مهم | تأکید بر ارزیابی و مستندسازی تغییرات در تمام مراحل |
ارتباط با زنجیره تأمین | الزامات کلی برای تامینکنندگان | الزام به ارزیابی تامینکنندگان | الزامات دقیقتر برای مدیریت و ارزیابی تامینکنندگان |
توجه به مقررات قانونی | محدود به مقررات ملی | توجه بیشتر به مقررات بینالمللی | تطابق کامل با مقررات جهانی تجهیزات پزشکی |
مستندسازی | نیاز به مستندسازی ابتدایی | الزام به مستندسازی گستردهتر | الزامات جامعتر برای مستندسازی فرآیندها و تصمیمگیری |
تعریف صلاحیت پرسنل | تمرکز کمتر بر آموزش | تعریف نیازهای آموزشی | الزامات دقیق برای ارزیابی و توسعه صلاحیت پرسنل |
کنترل ردیابی محصولات | الزامات ساده برای ردیابی | توجه به ردیابی در موارد خاص | ردیابی دقیق و جامع در تمام مراحل تولید و توزیع |
مدیریت شکایات مشتریان | الزامات کلی و محدود | الزام به رسیدگی سریع به شکایات | سیستماتیک شدن مدیریت شکایات و اقدامات اصلاحی |
کنترل کالیبراسیون تجهیزات | محدود به الزامات کلی | تأکید بیشتر بر کنترل کالیبراسیون | الزامات جامع برای مستندسازی و صحت تجهیزات کالیبراسیون |
تمرکز بر انطباق مقررات صادراتی | تمرکز کمتر بر صادرات | معرفی الزامات صادراتی | تطبیق کامل با مقررات صادراتی کشورهای مقصد |
پاسخ به نیازهای مشتری | تمرکز کم بر مشتری | تأکید بیشتر بر رضایت مشتریان | شفافسازی کامل فرآیندهای مرتبط با رضایت مشتریان |
بهبود مستمر | اشاره محدود | نیاز به بهبود فرآیندها | تأکید بر بهبود مستمر و کاهش ریسکها |
نسخه 2016 استاندارد ISO 13485 جامعترین نسخه است که با تأکید بر مدیریت ریسک، مستندسازی دقیق، و انطباق با مقررات جهانی، نیازهای صنعت تجهیزات پزشکی را بهطور کامل پوشش میدهد. این نسخه به ویژه برای شرکتهایی که به دنبال صادرات و انطباق با مقررات بینالمللی هستند، مناسب است.
مدیریت ریسک طبق ISO 14971 شامل مراحل زیر است:
برنامهریزی مدیریت ریسک
شناسایی خطرات
ارزیابی ریسک
کنترل ریسک
ارزیابی و تأیید کنترلهای ریسک
نظارت و بررسی
مستندسازی و گزارشدهی
نظریه مزیت-خطر
مدیریت ریسک یک فرآیند تکراری
انطباق با الزامات قانونی
مشارکت تیمی
مدیریت ریسک طبق استاندارد ISO 14971 برای توسعه و تولید تجهیزات پزشکی از اهمیت ویژهای برخوردار است. این استاندارد با ارائه فرآیندهای جامع و دقیق، به سازمانها کمک میکند تا خطرات را شناسایی کرده، ارزیابی کنند، و با اقدامات کنترلی مناسب، ریسکها را به حداقل برسانند. پیادهسازی مؤثر این استاندارد، به افزایش ایمنی، کیفیت و رضایت مشتریان کمک کرده و به سازمانها امکان میدهد تا با موفقیت در بازار رقابت کنند.
جهت مشاوره و راهنمایی در روزهای کاری و از ساعت 09:00 تا 18:00 با شماره پشتیبانی (09910801525) تماس برقرار نمایید.
تجهیزات پزشکی به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت و ایمنی بیماران، نیازمند مدیریت ریسک دقیق و سیستماتیک هستند. مدیریت ریسک نه تنها به کاهش خطرات کمک میکند، بلکه باعث افزایش کیفیت محصولات و رضایت مشتریان نیز میشود. استاندارد ISO 14971 بر این اصل استوار است که منافع استفاده از تجهیزات پزشکی باید بر ریسکهای مرتبط با آن برتری داشته باشد. این استاندارد از الزامات وزارت بهداشت ایران و بسیاری از کشورهای دیگر است و جزئی از فرآیند تأیید محصولات پزشکی محسوب میشود
برای درک دقیق مدیریت ریسک طبق استاندارد ISO 14971، ضروری است که به تعاریف کلیدی مورد استفاده در این استاندارد پرداخته شود. این تعاریف پایه و اساس فرآیند مدیریت ریسک را تشکیل میدهند و بهطور جامع به توضیح این اصطلاحات میپردازند.
ارزیابی ریسک یک فرآیند کلیدی در مدیریت ریسک است که به سازمانها کمک میکند تا ریسکها را شناسایی، تحلیل و اولویتبندی کنند تا بتوانند اقدامات کنترلی مناسب را پیادهسازی نمایند. این فرآیند شامل مراحل مشخصی است که بهطور جامع در اینجا توضیح داده شده است:
مراحل ارزیابی ریسک شامل شناسایی خطرات، تحلیل و ارزیابی ریسک، اجرای اقدامات کنترلی، و نظارت و بازبینی است. هر یک از این مراحل بهطور خاص طراحی شدهاند تا به سازمانها کمک کنند تا ریسکها را بهطور مؤثر مدیریت کنند و ایمنی، کارایی و کیفیت محصولات و فرآیندهای خود را بهبود بخشند. پیادهسازی دقیق این مراحل، بهویژه در صنایع حساس مانند تولید تجهیزات پزشکی، به سازمانها کمک میکند تا ریسکها را به حداقل رسانده و به اهداف ایمنی و کیفیت خود دست یابند.
تحلیل ریسک یکی از مراحل کلیدی در فرآیند مدیریت ریسک است و به سازمانها کمک میکند تا خطرات بالقوه را شناسایی، ارزیابی و مدیریت کنند. روشهای مختلفی برای تحلیل ریسک وجود دارد که هر یک به شیوهای خاص به تحلیل و ارزیابی ریسکها میپردازد. در اینجا، به توضیح روشهای مختلف تحلیل ریسک بهطور کامل و دقیق پرداخته میشود:
یک ابزار بصری برای ارزیابی و اولویتبندی ریسکها بر اساس احتمال وقوع و شدت پیامدها.
یک روش تحلیلی برای شناسایی علل اصلی و علل فرعی وقوع یک رویداد ناخواسته یا خطا.
یک روش تحلیلی برای تحلیل نتایج مختلف از وقوع یک رویداد اولیه و بررسی پیامدهای مختلف آن.
یک روش پیشگیرانه برای شناسایی و تحلیل حالتهای شکست بالقوه و تأثیرات آنها بر روی عملکرد سیستم یا فرآیند.
یک روش تحلیل ریسک که بهطور کمی و عددی به ارزیابی ریسکها میپردازد.
یک روش تحلیل ریسک که بهطور کیفی به ارزیابی ریسکها میپردازد و بیشتر به نظرات و تجربیات متکی است.
یک روش تحلیل که بهطور خاص بر ارزیابی نسبت بین ریسکها و مزایای مرتبط با یک فعالیت یا محصول تمرکز دارد.
یک روش که با استفاده از مدلهای شبیهسازی برای پیشبینی و ارزیابی نتایج مختلف ناشی از ریسکها استفاده میکند.
راهنمای طرح فایل XML زنجیره توزیع تجهیزات پزشکی مشمول ارز دولتی (شامل تامین کننده و توزیع کننده کالا با ارز دولتی)
برخی شرکتهای تامین کننده و توزیع کننده تجهیزات پزشکی دارای تعداد بالایی از فاکتور و فروش هستند و ثبت دستی اطلاعات فروش کالای مشمول ارز دولتی و ثبت سند فاکتور برای تعداد بالای توزیع کالا امری بسیار زمان بر و گاهی نشدنی است به این سبب طرح فایل XML زنجیره تامین تجهیزات پزشکی از طرف IMED برای رفع این پیچیدگی و کوتاه تر کردن زمان ثبت اطلاعات فاکتور فروش تجهیزات پزشکی و کسر از آمار انبار مجازی معرفی و جایگزین گردید.
طراحی یک فرم FMEA (Failure Mode and Effects Analysis) با تمامی جزئیات میتواند به شناسایی و تحلیل حالتهای خرابی بالقوه در یک فرآیند یا محصول کمک کند. در ادامه، یک نمونه فرم FMEA با تمام فیلدهای مورد نیاز و توضیحات لازم برای هر بخش ارائه شده است:
نام پروژه: | ……… | تاریخ: | ……… |
---|---|---|---|
شماره سند: | ……… | مسئول تیم: | ……… |
نام و نام خانوادگی | سمت | مسئولیت |
---|---|---|
……… | ……… | ……… |
……… | ……… | ……… |
……… | ……… | ……… |
……… | ……… | ……… |
شماره فرآیند/محصول | توضیحات فرآیند/محصول |
---|---|
……… | ……… |
……… | ……… |
……… | ……… |
شماره | مرحله فرآیند / مؤلفه | حالت خرابی | اثرات خرابی | شدت (S) | علتهای بالقوه خرابی | احتمال وقوع (O) | کنترلهای فعلی | قابلیت شناسایی (D) | نمره RPN | اقدامات پیشنهادی | مسئول | تاریخ تکمیل | وضعیت |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… |
2 | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… |
3 | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… |
4 | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… | ……… |
پیچیدگی طراحی: تاکید بیش از حد بر ایمنی ممکن است طراحی را پیچیدهتر کرده و خطرات جدیدی ایجاد کند.
تغییرات در استانداردها: استانداردهای مدیریت ریسک ممکن است به مرور زمان تغییر کنند و نیاز به بهروزرسانی فرآیندها وجود دارد.
جمعآوری دادهها: جمعآوری دادههای دقیق و قابل اعتماد برای تحلیل ریسک میتواند چالشبرانگیز باشد.
کار تیمی: انجام فعالیتهای مدیریت ریسک به صورت تیمی و با مشارکت متخصصان از بخشهای مختلف سازمان.
شروع زودهنگام: شروع فرآیند مدیریت ریسک از مراحل اولیه طراحی محصول.
تعریف دقیق موارد استفاده: تعریف دقیق موارد استفاده از تجهیزات پزشکی برای جلوگیری از هدررفت منابع.
پایش مستمر: مدیریت ریسک یک فرآیند تکرارشونده است و باید به طور مستمر پایش و بهروزرسانی شود.
استفاده از روشهای کیفی: در بسیاری از موارد، استفاده از روشهای کیفی برای تخمین احتمال وقوع خطرات کافی است و نیازی به مقداردهی عددی دقیق نیست.
برچسبگذاری و اطلاعرسانی: ارائه اطلاعات ایمنی به کاربران باید به عنوان آخرین راه حل در نظر گرفته شود و موثر بودن این اطلاعات باید بررسی شود
ISO 14971 is the international standard for risk management in the design and production of medical devices. It provides a framework for identifying, evaluating, controlling, and monitoring risks associated with medical devices throughout their lifecycle. Here are some of the key clauses (or sections) of ISO 14971:
These key sections ensure that medical device manufacturers systematically assess risks throughout the device’s lifecycle, ensuring patient safety and compliance with regulatory requirements.
By focusing on the lifecycle approach, ISO 14971 ensures that all possible risks associated with a medical device are identified, evaluated, and mitigated as much as possible to protect patient safety.
The standard is pivotal in demonstrating regulatory compliance and ensuring that a thorough risk management process is in place, supporting the approval of medical devices in global markets.
پاسخ: ISO 14971 استاندارد بینالمللی برای مدیریت ریسک در طراحی و تولید تجهیزات پزشکی است. این استاندارد بر شناسایی، ارزیابی، کنترل و نظارت بر ریسکهای مرتبط با تجهیزات پزشکی تمرکز دارد.
پاسخ: هدف اصلی این استاندارد کاهش ریسکها به سطح قابل قبول و تضمین ایمنی بیماران، کاربران و دیگر افراد مرتبط با تجهیزات پزشکی است.
پاسخ: مدیریت ریسک در تجهیزات پزشکی از وقوع حوادث احتمالی جلوگیری کرده، ایمنی را افزایش داده و رعایت الزامات نظارتی و قانونی را تضمین میکند.
پاسخ: مراحل اصلی شامل شناسایی خطرات، ارزیابی ریسک، کنترل ریسک، نظارت بر کارایی کنترلها و ثبت تمامی اقدامات در مستندات است.
پاسخ: تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی، طراحان، توسعهدهندگان و حتی واردکنندگان تجهیزات پزشکی باید این استاندارد را رعایت کنند.
پاسخ: خیر، این استاندارد همچنین برای توسعه نرمافزارهای پزشکی و فرآیندهای مرتبط با استفاده از تجهیزات پزشکی نیز کاربرد دارد.
پاسخ: با تحلیل طراحی محصول، شناسایی خطرات فیزیکی، شیمیایی، زیستی و مکانیکی و بررسی فرآیندهای استفاده از محصول میتوان ریسکها را شناسایی کرد.
پاسخ: مستندات شامل گزارش تجزیه و تحلیل ریسک، برنامه مدیریت ریسک، سوابق کنترل ریسک و نتایج نظارت بر کارایی اقدامات است.
پاسخ: بله، رعایت استاندارد ISO 14971 یکی از الزامات اصلی برای دریافت نشان CE در تجهیزات پزشکی است.
پاسخ: ISO 13485 به سیستم مدیریت کیفیت میپردازد، در حالی که ISO 14971 بر مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی تمرکز دارد.
پاسخ: با انجام نظارت مداوم، بررسی نتایج کنترلها و ارزیابی دورهای ریسکها میتوان از کارایی فرآیند اطمینان یافت.
پاسخ: بله، تمامی تجهیزات پزشکی از جمله تجهیزات خانگی باید الزامات این استاندارد را رعایت کنند.
پاسخ: نرمافزارهایی مانند MedTech Risk Manager و SoftExpert Risk برای مدیریت ریسک بر اساس ISO 14971 طراحی شدهاند.
پاسخ: بله، آخرین نسخه این استاندارد در سال 2019 منتشر شده و تغییرات مهمی در آن اعمال شده است.
پاسخ: با مراجعه به مشاوران متخصص در زمینه تجهیزات پزشکی و استانداردهای بینالمللی میتوان فرآیند پیادهسازی را تسهیل کرد.
پاسخ: خیر، ISO 14971 به استفاده از ابزارها یا روشهای خاص مانند FMEA (تحلیل حالات و اثرات خرابی) اشاره مستقیمی ندارد، اما به کاربرد ابزارهای مناسب برای شناسایی و ارزیابی ریسکها تأکید دارد.
پاسخ: از طریق جمعآوری دادههای آماری، بازخورد کاربران، سوابق خرابی و استفاده از ابزارهایی مانند ماتریس ریسک میتوان احتمال وقوع ریسک را ارزیابی و کمیسازی کرد.
پاسخ: تحلیل ریسک باید در تمامی مراحل چرخه عمر تجهیزات پزشکی، از طراحی اولیه تا تولید، استفاده، نگهداری و حتی زمان بازنشستگی محصول انجام شود.
پاسخ: با انجام تستهای عملکردی، جمعآوری بازخورد کاربران، تجزیه و تحلیل دادههای پس از فروش و بررسی انطباق با الزامات قانونی میتوان کارایی کنترلها را ارزیابی کرد.
پاسخ: خطر (Hazard) به منبع بالقوه آسیب اشاره دارد، در حالی که ریسک (Risk) ترکیبی از احتمال وقوع آسیب و شدت آن است.
پاسخ: بله، در نسخههای جدید ISO 14971، ریسکهای سایبری که میتوانند بر عملکرد تجهیزات پزشکی تأثیر بگذارند نیز در فرآیند مدیریت ریسک لحاظ میشوند.
پاسخ: اطلاعات پس از فروش مانند گزارشهای خرابی، بازخورد کاربران و شکایات مشتریان به شناسایی ریسکهای جدید و بهبود فرآیندهای کنترل ریسک کمک میکند.
پاسخ: ریسکی که حتی با اجرای اقدامات کنترلی به سطح قابل قبول کاهش نیابد و یا الزامات قانونی و استانداردهای مرتبط را نقض کند، بهعنوان غیرقابل قبول در نظر گرفته میشود.
پاسخ: با بهبود طراحی ارگونومیک، ارائه آموزشهای دقیق به کاربران، و ایجاد دستورالعملهای عملیاتی شفاف میتوان ریسکهای ناشی از خطای انسانی را کاهش داد.
پاسخ: ریسک اولیه قبل از اجرای هرگونه اقدام کنترلی ارزیابی میشود، در حالی که ریسک باقیمانده پس از اعمال کنترلهای ریسک محاسبه و ارزیابی میشود.
پاسخ: استفاده از روشهای ماتریس ریسک، تحلیل سناریو و بررسی شبیهسازیهای بالینی میتواند برای ارزیابی شدت پیامدهای ریسک مفید باشد.
پاسخ: بله، این استاندارد برای تجهیزات پزشکی متصل به اینترنت الزامی است و تأکید ویژهای بر شناسایی و کنترل ریسکهای سایبری دارد.
پاسخ: با انجام تحلیلهای جامع، مانند جلسات تحلیل خطر گروهی، استفاده از تکنیکهای شناسایی خطر سیستماتیک و بررسی دادههای تاریخی میتوان از شناسایی کامل ریسکها اطمینان یافت.
پاسخ: بله، ISO 14971 بهطور مستقیم به نظارت پس از بازار مرتبط است و جمعآوری دادههای پس از فروش برای شناسایی و کنترل ریسکهای جدید را الزامی میداند.
امکانات نرم افزار +TTAC: شامل گروه های استعلام دارویی و سازمانی و سفارش لیبل اصالت کالا می شود.
مشتمل بر:
برای استفاده از نسخه وب اپلیکیشن برای سیستم عامل IOS کلیک نمایید.
راه های دانلود نرم افزار اندرویدی +TTAC